Szachownica lotnicza: ekspertyza

1
27
Warszawa, Pole Mokotowskie (dawne lotnisko): pomnik poświęcony walce pod szachownicą prawidłową ozdobiono tą przekręconą! Fot. Rafał Wodzicki; Progress for Poland

Jak wiadomo, w Progress for Poland napisałem kilka artykułów na temat zniszczenia, w w 1993 roku tradycji dotyczącej szachownicy lotniczej, ustanowionej już u progu niepodległości. Niezadługo minie 20 lat tej absurdalnej zmiany naruszającej tradycję wytworzoną tamtym rozkazem z ręcznym obrazkiem pokolorowanym czerwonym ołówkiem, bo nie było innych możliwości. Znając dziś innych ludzi walczących o przywrócenie oryginalnej tradycji i przeprowadziwszy głębsze dochodzenie mogę już napisać ekspertyzę eksploatacyjną na ten temat.

Rozpocząć należy od zrozumienia, że znaki lotnictw wojskowych nie są herbami i nie podlegają wprost heraldyce. Jest ona definiowana jako jedna z nauk pomocniczych historii, zajmuje się badaniem rozwoju i znaczenia oraz zasadami kształtowania się herbów. Wywodzi się od słowa herold – oznaczającego urzędnika dworskiego, wywołującego nazwiska rycerzy biorących udział w turniejach. Jak wiadomo były one malowane na tarczach i strojach rycerskich, gdzie nie występował problem lewej i prawej strony. Kolory mogły być odczytywane od strony rycerza. Samoloty mają swoje znaki w różnych lokalizacjach: na prawym i lewym boku, ogonie oraz na skrzydłach.

Funkcjonuje od bardzo dawna pojęcie znak towarowy (ang. trademark, TM) – każde oznaczenie, które można przedstawić w sposób graficzny, jeżeli ono służyć do odróżnienia towarów różnych przedsiębiorców. Znakiem towarowym może być w szczególności wyraz, rysunek, ornament, kompozycja kolorystyczna, forma przestrzenna, w tym forma towaru lub opakowania, a także melodia lub inny sygnał dźwiękowy. Potocznie na znak towarowy mówi się „znak handlowy”, „znak firmowy”, „firmowa nazwa” lub „logo”.

Jak wspomniałem – znak lotniczy nie jest herbem tylko logiem organizacji „lotnictwo wojskowe”. Logo jest to unikalna forma graficzna, symbol lub inna forma służąca do identyfikacji organizacji. Umieszcza się je na materiałach drukowanych i pojazdach. Ważnym zaznaczenia jest fakt, że logo nie musi, a często nie powinno, nawiązywać bezpośrednio do działalności podmiotu. Logo może symbolizować jakąś ideę jedynie swoim kształtem lub wywoływanym nastrojem (np. zawierać kolorystykę jaskrawą lub stonowaną). Dlatego zaletą dobrego logo jest możliwość jego wykorzystania w różnych miejscach i w różnych rozmiarach. Cechą, która to umożliwia jest skalowalność, czyli możliwość zachowania czytelności logo niezależnie od rozmiaru.

Dziś mamy więc już rozwiniętą wiedzę na ten temat. M. in. w Polsce pionierem projektowania graficznego, a także rozwoju nowej dziedziny grafiki, projektowania logo, jest Karol Śliwka, który zaprojektował wiele znanych znaków graficznych i logo. Są to między innymi logo Grupy Adamed (1990), PKO BP (1969) czy Wydawnictw Szkolnych i Pedagogicznych (1974). Karol Śliwka zaprojektował też kilka herbów miasteczek podwarszawskich, gdzie oczywiście musiał zastosować zasady heraldyki.

Prawidłowe zasady stosowania znaku (loga) powinna zawierać Księga Znaku (ang. Brand book) – opis budowy logo i przykłady jak należy znak stosować dla prawidłowego używania. Zasad w niej zawartych powinno się bezwzględnie przestrzegać dla dobra i jednorodnego wizerunku firmy. Księga Znaku powinna powstać wraz z projektem loga i elementami podstawowymi oraz przykłady zastosowania logo. Oczywiście nic takiego nie powstało prócz rozkazów i rozporządzeń w sprawie szachownicy lotniczej. Zawartość karty: opis znaczenia loga, opis budowy loga, kolorystykę, pole ochronne wokół loga, warianty logotypu, wersje mono i achromatyczne, przykłady prawidłowej i nieprawidłowej formy loga. Znak lotnictwa wojskowego nie wymaga skomplikowanej księgi. Zasady jego eksploatacji można opisać na jednej stronie rozporządzenia, co się faktycznie dzieje.

Zmiany (obrót o 90 stopni) dokonane w 1993 r. pod pretekstem heraldycznym spowodowały chaos – tak na pomnikach, jak i na wieńcach składanych pod nimi, a przede wszystkim w literaturze. Wielu wydaje się, że może być i tak i tak, co np. może potwierdzać obserwacja samolotów obcych i różnych zdjęć. Nie można prosto powiedzieć jak jest dobrze, a jak źle.

Jedynie we Francji, najpewniej zainspirowani, powszechnie znanym kolejowym znakiem zwanym kwadrat, istniejącym tam od 1885 r. przez chwilę w 1940 r. funkcjonowały samoloty produkcji francuskiej tak błędnie oznakowane. Czasami popełniali też błędy pojedynczy piloci malując małe szachownice na nosie samolotu. Obecnie znak ten zresztą zanika na kolei francuskiej na rzecz znaku świetlnego.

W sprawie tej, prócz działań moich i wielu ludzi z całej Polski i różnych środowisk była złożona 14 czerwca 2017 r. apelacja trzech posłów nr 13462, podpisana przez posła Tomasza Rzymkowskiego. Odpowiedź na nią była już po pół roku i została podpisana przez Michała Dworczyka. Odpowiedź ta skupiła się na temacie obocznym właściwie pomijając istotę rzeczy, utopiona w ogólnikach. „Udzielenie wyczerpującej odpowiedzi jest niemożliwe”. Dlaczego jest niemożliwe? Problem jest trudny czy niezrozumiały dla Ministerstwa? Od tamtego czasu nic się w tej sprawie nie stało. Mogę stwierdzić, że ten sposób postępowania jest standardem w Polsce w każdej niebanalnej sprawie.

W związku z powyższym należy przywrócić tradycyjną formę szachownicy lotniczej, pod którą walczyli lotnicy w czasie wojny i która przetrwała nawet PRL. Wygląda ona zawsze tak samo – także w wersji monochromatycznej, niezbędnej ze względów maskowania. Trzeba to zrobić w trybie naprawczym, bo przecież zaszwankowała tu Rzeczpospolita Polska, której przedstawiciele nie byli w stanie zrozumieć wadliwości przedstawionego projektu, podpartego wieloma słowami. Zasłanianie się konsultacjami wśród kombatantów itp. jest tu niepoważne.

RAFAŁ WODZICKI, ekspert (inżynierii) eksploatacji, zajmujący się też historią i herbami; eksploatyka.pl

1 Komentarz

  1. Ponieważ niektórzy mieli do mnie pretensje o użycie słowa logo więc znalazłem amerykańską reklamę: za 70 centów można sobie kupić “US air force logo isolated on white background”.

Skomentuj

Prosze wpisz komentarz!
Wpisz Imie: