Kolejowe Świnoujście

2
676
Peron dworca głównego w Świnoujściu.

Artykuł odleżał się w redakcji aż do jej likwidacji. Ma on jednak wartości poznawcze, więc publikuję wraz z galerią zdjęć. Traktuje o przełomowej chwili w historii i kultury Europy: wtedy zniesiono granicę gdyż Polska przystapiła do strefu Shengen.
W związku z zakończeniem w roku 2008 budowy przedłużenia niemieckiej kolei Usedomer Bader Bahn [Uznamska Kolej Kąpieliskowa] do Świnoujścia, co jest związane z wejściem Polski do strefy Schengen i zniesieniem kontroli na granicach wewnątrz Unii Europejskiej warto zapoznać się z historią kolei w tym mieście.
Przed wojną kolej przechodziła przez Świnoujście i wyspę Uznam od Anklam, którędy było połączenie ze Szczecinem i Berlinem przez pozostałe kąpieliska cesarskie (Seebad) Heringsdorf, Bansin oraz Ahlbeck do Wolgastu. Z tych też względów był w mieście dworzec główny – istniejący do dzisiaj przy ulicy Grunwaldzkiej (d. Chausee von Usedom/Grosse Kirchen Strasse) – a także kilka odgałęzień torowych. Nie brakowało też lokomotywowni wachlarzowej (na wysokości załamania ulicy Karsiborskiej – ówcześnie drogi do Karsiborza – Caseburga), co udokumentowane jest na starych planach oraz przez tabliczkę przynależności z pojazdu trakcyjnego, która znajduje się w Muzeum Rybołóstwa Morskiego: Bw. Swinemuende (Bw. = Betriebwerk = zakład eksploatacji = zajezdnia)
Na aktualnym planie miasta jest widoczny zarys nasypu linii od strony Anklam. Ze stacji wyprowadzone też były odnogi. Jedna wzdłuż nabrzeża i ulicy Lutyckiej (Schultheissstrase), aż do stoczni państwowej (obecna marina). Była ona używana jeszcze po wojnie do ruchu miejskiego. Pociągi były prowadzone parowozem. Przez wiele lat po wojnie była ona widoczna w bruku wzdłuż całego nabrzeża. Dopiero przy przebudowie przystani promowych zlikwidowano bocznicę pozostawiając jeszcze odcinek w okolicy kapitanatu portu, niedaleko byłej stoczni. W pewnym okresie występował tu przystanek na wysokości przeprawy promowej przy kapitanacie postu. Drugie odgałęzienie – wzdłuż granicy cmentarza – prowadziło do przeprawy promowej przez Świnę do Warszowa (d. Ostswine) i dalej do Międzyzdrojów (Misdroy).
Obecnie z dawnych instalacji kolejowych – nie licząc stacji Świnoujście w Warszowie – pozostał jedynie budynek dworca głównego, pełniący rolę magazynu. Zachowały się wybrukowany plac przed nim oraz waląca się wiata nad dawnym peronem oraz kilka budynków o architekturze typowej dla kolei niemieckich. Są one deformowane przez (charakterystyczną dla Polski) niekontrolowaną wymianę okien oraz nadbudowę. Śladem linii w kierunku Ahlbecku jest ukośny do ulicy Grunwaldzkiej odcinek ulicy 11 Listopada. W okolicach ulic Konstytucji 3 Maja (Faerberstrasse) i Malczewskiego można dostrzec pozostałość krawędzi peronowej byłego przystanku Bad [Kąpielisko].
Odcinek Ahlbeck Grenze – Świnoujście Centrum (określenie z wydrukowanych długo przed otwarciem odcinka, rozkładów UBB) w przybliżeniu odpowiada przedwojennemu przebiegowi linii. Przystanek końcowy Świnoujście Centrum znajduje się przy prostopadłym do ulicy Wojska Polskiego (Chausee von Heringsdorf) odcinku ulicy 11 Listopada. Zastosowano upory wg standardów niemieckich, tzn. bazujące na tokach szyn i mogący się po nich przesuwać podczas hamowania siły uderzenia. Może być potem przywracany we właściwe położenie.
Dalsze wprowadzenie kolei niemieckiej do miasta po poprzednim śladzie jest już niemożliwe ze względu na powstałą zabudowę. Linia od strony Anklam została całkowicie zlikwidowana przez enerdowskie Deutsche Reichsbahn w związku z przejęciem miasta przez Polskę i występującą tu przez wiele lat szczelną granicą. Niemniej planowane jest przywrócenie tego połączenia po innej trasie. Wtedy niewykluczone, że do Szczecina będzie się jechało lepiej przez Niemcy!
Bardzo ciekawe jest to, że UBB bardzo wcześnie przygotowała się do komunikacji ze Świnoujściem. Prócz wydrukowania z dużym wyprzedzeniem rozkładów uwzględniających stację Świnoujście Centrum, które znalazły się w normalnym obrocie, także na przystankach niemieckiej linii autobusowej do Świnoujścia znalazł się plan to przedłużenie uwzględniających. Specjaliści jednak wysuwali problem zatwierdzenia odcinka do eksploatacji przez polski Urząd Transportu Kolejowego, który kwestionował niemieckie rozwiązania. Niewątpliwie to rozwiązanie jest ewenementem, który wymagał dostosowania się także struktur urzędowych.
Przedłużenie linii UBB jest ciekawym przykładem nawiązywania – a raczej przywracania – relacji między regionami przygranicznymi przerwanej wraz z brutalną zmianą granic po wojnie, cokolwiek by to znaczyło. Sama UBB – spółka zależna narodowej kolei niemieckiej – Deutsche Bahn z zajezdnią w Heringsdorfie – jest owocem zmian zaprowadzonych w związku z przeciwstawieniem się postępującej degradacji tej linii i wprowadziła nową jakość sięgając aż do Stralsundu. W Züssow można się przesiąść do pociągu do Berlina, a po drodze zwiedzić między innymi Peenemuende, gdzie w dramatycznych warunkach narodziła się rozwinięta technologia rakietowa oraz historyczne miasto Wolgast (Wołogoszcz), gdzie spalinowe zespoły UBB pokonują z pełną prędkością nowy most zwodzony nad Pianą (Peene – ta od Peenemuende).
Istniejąca stacja Świnoujście w Warszowie znajduje się nad kanałem Świny w bezpośredniej bliskości przystani promów miejskich, ale też obsługuje przystań promów morskich, na których kończą się faktycznie jej tory. To tam stacjonował pancernik Schlezwig-Holstein, który wypłynął stąd do Gdańska, aby zacząć II wojnę światową. Rozbudowana jest też stacja towarowa obsługująca rozwijający się port.
Świnoujście jest ważnym celem podróży. Ciekawe miasto o uzdrowiskowym charakterze może teraz zwiększyć swoje znaczenie, jako europejski węzeł. Tu można wsiąść na prom morski do krajów skandynawskich.
Także historia odcisnęła tu swoje piętno m. in. przez brytyjskie bombardowanie miasta pełnego uciekinierów z Prus Wschodnich przez lotnictwo brytyjskie na żądanie Stalina. Przedłużenie linii niemieckiej kolei UBB do Polski jest symbolicznym przezwyciężaniem i tego dziedzictwa.
Rafał Wodzicki
(Fotografie Autora)

Rozkład jazdy autobusu transgranicznego.
Ostatni ślad linii kolejowej wzdłuż nabrzeża – do stoczni.
Prom Bielik płynie w kierunku Warszowa, gdzie widać stację Świnoujście.
Prom Bielik na postoju przy przystani bocznej.
Widok dawnego dworca kolejowego od strony dawnych torów.
Dawny dworzec od strony byłego podjazdu.
Na trasie dawnej linii kolejowej jest ulica,
Miejsce byłej kolejowej przeprawy promowej. W głębi miejsce gdzie stacjonował pancernik Schlezwig-Holstein
Budowa staji kolei niemieckiej UBB Świnoujście Miasto od strony ulicy.
Budowa torów UBB przez granicę od strony niemieckiej. Koparka stoi już w Polsce.

2 Komentarze

    • W związku z zapowiedzią przez premier Szydło budowy tunelu w Świnoujściu trzeba stwierdzić, że ten rząd tego nie zrobi. Była to po prostu widowiskowa zapowiedź czegoś dla ludu. Przy tej okazji jednak wypłynęła sprawa odbudowy niemieckiej linii kolejowej Ducherow-Świnoujście, która pozwoliłaby na skrócenie podróży do Berlina do dwóch godzin. Z wysadzonego w czasie wojny mosty pozostała do dziś jedynie sekcja podnoszona.
      A tunel w Świnoujściu zostanie zbudowany wtedy, gdy wyniknie z działań gospodarczych.

Skomentuj

Prosze wpisz komentarz!
Wpisz Imie: